Naar inhoud springen Naar voettekst springen

Werk van de maand - Jane Graverol

September 2024

© photo Ville de Liège
© photo Ville de Liège

Jane Graverol: Tussen surrealisme en onirisme 



Jane Graverol (Elsene, 1905 - Fontainebleau, 1984) “Woede”, 1948 

“De bruid”, circa 1954 
Olieverf op doek 
60 x 73 cm 
Inv. BA.WAL.05b.1954.1384 
foto Rijsel van Luik 

Het jaar 2024 markeert de honderdste verjaardag van de publicatie van het “Manifest van het surrealisme” van André Breton en de geboorte van de surrealistische activiteit in België. De collecties van La Boverie bevatten veel werken van surrealistische kunstenaars, waaronder Jane Graverol.

Jane Graverol werd geboren in 1905 in Elsene. Ze studeerde aan de Académie des Beaux-Arts in Brussel van 1921 tot 1926, waar ze de ateliers volgde van Jean Delville en Constant Montald. In de jaren 1930 legde ze zich toe op het schilderen van landschappen in de streek van Verviers, stillevens en portretten. 1949 betekende een belangrijk keerpunt in haar werk, toen ze betrokken raakte bij de surrealisten René Magritte, Paul Collinet en Camille Goemans. Vanaf dat moment richtte ze haar schilderkunst op surrealistische en droomachtige beelden, gekenmerkt door erotiek, in een gladde en precieze stijl, op de manier van Magritte. Ze werd aanbevolen door Magritte en exposeerde in Brussel bij galerie Lou Cosyn. Haar werk werd tentoongesteld in Parijs bij Galerie Furstenberg. Jane Graverol nam deel aan de tentoonstelling Le Fantastique dans l'Art belge de Bosch à Magritte op de 26e Biënnale van Venetië. Samen met André Blavier richtte ze in 1952 de Verviers avant-gardegroep Temps Mêlés op. Van 1953 tot 1962 werkte ze samen met Marcel Mariën aan het surrealistische tijdschrift Les Lèvres nues.


“Woede”, ook bekend als ‘Het verhaal van Yggdrasil’, werd geschilderd door Jane Graverol in 1948. De achtergrond is verdeeld in twee delen: een blauwe lucht met een paar wolken en een woestijn van geel zand die twee duinen vormt.


In het midden van de compositie staat een vrouw in een groene jurk. Ze draagt een zwaardvormige hanger om haar nek en haar bruine haar valt over haar rechterschouder. In haar handen houdt de vrouw een ontwortelde boom waarvan de stam in het midden in tweeën is gesneden. Volgens de titel van het werk is dit Yggdrasil. Het gat dat de ontwortelde boom achterliet, is links op de voorgrond te zien. Jane Graverol benadrukt de hybride aard van de vrouwelijke figuur en gaat artistieke durf niet uit de weg: ze gaat zelfs zo ver dat ze de blote borst van haar model vervangt door een dobbelsteen, waardoor de figuur verandert in een raadselachtige, symbolische entiteit. Als een monument bevroren in de tijd wordt het model een representatie die zowel mysterieus als provocerend is en de essentie van surrealisme belichaamt.


In de Scandinavische mythologie vertegenwoordigt Yggrasil, dat “ros van de Redoubtable” betekent, de Wereldboom. Deze essenboom ondersteunt het universum, verdeeld in negen koninkrijken verspreid over drie niveaus. Het eerste niveau omvat Asgard (wereld van de Aesir), Vanaheim (wereld van de Vanir) en Lightalfaheim of Alfaheim (wereld van de Licht Elfen). Het tweede niveau omvat Midgard (de wereld van de Mensen), Jötunheim (de wereld van de Reuzen) en Svartalheim (de wereld van de Duistere Elfen). Het laatste niveau tenslotte omvat Muspellheim (wereld van de Vuurreuzen), Niflheim (wereld van ijs) en Helheim of Nibelheim (wereld van de Doden).


Er is een tweede werk van Jane Graverol in de collecties van de Musea van de Stad Luik, waarvan de stijl overeenkomt met het hierboven beschreven werk. Dit is “De bruid”:


Tegen een achtergrond van blauw voor de lucht en de wolken, en donkergroen voor de grond, verschijnen vier vrouwen: drie van hen dragen lange blauwe jurken, terwijl de bruid opvalt in haar witte jurk. Haar haar is bedekt met een doorschijnende sluier van dezelfde kleur. De vrouw links steekt haar hand uit naar de bruid, terwijl de laatste vrouw een zwaard vasthoudt.


Op de voorgrond staat links een stoel en rechts een console met een lamp. De sluiers die de vrouwen dragen verbergen hun gezichten en geven het tafereel een mysterieus tintje.


Jane Graverol geeft deze twee werken een woestijnachtige sfeer, statisch en melancholisch, waar angst en poëzie nauw met elkaar verweven zijn. De personages, die niet met elkaar kunnen communiceren, evolueren in een vreemde en absurde sfeer, waardoor een gevoel van onwerkelijkheid en raadselachtigheid wordt versterkt. Door middel van spookachtige visioenen en hersenschimmige of claustrofobische sferen beheerst Graverol de kunst van het versmelten van poëzie en mysterie, waardoor een betoverende artistieke expressie ontstaat.

Christophe Remacle
Conservator - Restaurateur / Musea van de Stad Luik

Olieverf op doek 
73,7 x 60 cm 
Gesigneerd en gedateerd linksonder 
Aangekocht door de Stad Luik in 2001 
Inv. BA.WAL.05b.2001.1386 

© photo Ville de Liège
© photo Ville de Liège