Naar inhoud springen Naar voettekst springen

Werk van de maand - Christiane Willemsen

Oktober 2025

© P. Delaite - DR
© P. Delaite - DR

Sept collègues pour un tableau.



Christiane Willemsen (Liège,1935 –2025)
Professeurs de l’Académie de Liège
Huile sur toile, 1989
129,5 X 200,5 cm
Donation à la Ville de Liège en 2018
Inv. BA.AMC.05b.2018.005540 

Ze zijn met zeven. Zeven docenten. Zeven collega's. Ze geven les in tekenen, schilderen en kleur. Ze zijn allemaal schilder. We herkennen de donkere silhouet en hoed van Freddy Beunckens, het profiel van Alain Denis uiterst links, de glimlach van Yves Bage, het gezicht van Willy Gasquis op de voorgrond, dat van André Dejardin, met zijn hoofd op zijn hand, de staande figuur van Jean-Marie Tack links van Freddy Beunckens en rechts het peinzende en gereserveerde gezicht van Jo Rome. Zeven mannelijke collega's, aangevuld met, uiterst rechts, de ietwat ondeugende glimlach van Christiane Willemsen zelf. Een geamuseerd eerbetoon aan vrienden, collega's en natuurlijk ook aan een instelling, de Academie van Luik, waar ze allemaal docent waren. Een instelling waarnaar ook wordt verwezen door de vaag geschetste silhouetten van gipsen kopieën van antieke beelden.
De kunstenares

Christiane Willemsen (1935-2025) werd geboren in de wijk Chartreuse op de heuvels van Luik, een wijk die ze nooit heeft verlaten. Haar vader was onderwijzer en al op jonge leeftijd toonde ze interesse voor kunst. Het was dan ook logisch dat ze zich in 1952 inschreef aan de Academie. Hoewel Christiane Willemsen vandaag de dag bekend staat als schilderes en nog meer als tekenlerares, volgde ze lessen bij Marceau Gillard (1904-1987). Een opleiding in beeldhouwkunst dus, aangevuld met tekenlessen die in die tijd werden gegeven door Henri Brasseur (1918-1981). Na haar studie voltooide Christiane haar opleiding met een licentiaat in kunstgeschiedenis, waarna ze enkele jaren later, in 1961, als tekenlerares aan de Academie ging werken.

Haar leraar
De persoonlijkheid van Henri Brasseur maakte een diepe indruk op Willemsen: vanaf hun eerste ontmoeting ontdekten ze dat ze hetzelfde temperament, humanisme, nieuwsgierigheid en interesses hadden. De gevoeligheid van de een sloot aan bij die van de ander, terwijl hun standpunten op het gebied van kunst overeenkwamen. Christiane had weinig interesse in abstracte kunst en gaf altijd de voorkeur aan een aandachtige en nauwgezette observatie van de werkelijkheid. De werkelijkheid weliswaar, maar niet noodzakelijkerwijs die van het traditionele model dat in het atelier poseert, eerder een uitgestelde werkelijkheid: die van de fotografie, die van tijdschriften, televisie en film. Bij Willemsen, net als bij Brasseur, kunnen de lessen uit het verleden niet zonder de bijdragen van het heden. Daar vinden de voorwendsels hun oorsprong: een grijs raam in de herfst, de blik van een kind, het silhouet van een indiaan, de vervallen deur van een oude kazerne, anonieme silhouetten die elkaar kruisen of, zoals hier, zeven collega-docenten die door de deugden van de schilderkunst bij elkaar zijn gebracht.

Bouwen
Het schilderen is voor Christiane Willemsen een tijdrovende bezigheid. Het doek ontstaat weliswaar op basis van een vastgelegd beeld, een momentopname. Maar daarna krijgt het vorm, wordt het opgebouwd, worden de waarden bepaald en wordt de tekening verfijnd. Het schilderij ‘ontstaat’ nooit in één keer. Alles wordt hier bepaald door nuances. Door geduld. Het gaat er niet zozeer om de juiste toon van de werkelijkheid weer te geven zoals die door het geheugen wordt gesuggereerd, maar om een geheel te creëren, een totaalbeeld te vormen. Het beeld kiezen, het in het kader plaatsen, keuzes maken, ordenen, verdelen, maar vooral ook afstemmen: een nuance hier beïnvloedt de perceptie van een bepaald gebied daar. Elk deel, elk stukje, zelfs een simpele toets, een bescheiden lichtreflectie, beïnvloedt onvermijdelijk het geheel. De kleinste wijziging van een onderdeel kan het chromatische evenwicht bewerkstelligen of verstoren. De les van Cézanne, als het ware. Een subtiele dosering, het resultaat van talrijke aanpassingen die zich over dagen, soms maanden uitstrekken.

Zo wordt het beeld opgebouwd. Geduldig. Opgebouwd zoals hier, op basis van gefotografeerde fragmenten die zijn vastgelegd en opnieuw samengevoegd. Het beeld is een moment van heropgebouwde herinnering, een resultaat van ontmoetingen, van confrontaties: een gemengd beeld van onze gemengde wereld. Hoewel Christiane Willemsen in haar schilderijen vaak gebruikmaakt van momenten die ze met haar fototoestel, videocamera of zelfs uit tijdschriften heeft geplukt, gaat ze niet te werk volgens het principe van ‘uitsluiting’. Ze isoleert niet zoals een fotograaf dat doet die uit het zichtbare knipt, maar ze combineert, en daarom is er sprake van ‘constructie’.

Ze combineert en verbindt, alsof ze de ervaring van deze pluriforme wereld beter wil weergeven, waarin het voorouderlijke en authentieke zich niet aan ons kunnen presenteren zonder de corrupte praal van de ‘moderniteit’. Een heterogene wereld waar soms de kleuren van Coca-Cola naast Inca-muren tegen de achtergrond van het altiplano staan en waar elektriciteitskabels zich tussen de bougainvilles en azulejos mengen. 

Een disparate wereld waar zelfs tussen de tegels van de tempel wild gras groeit. Een samengestelde wereld, maar een wereld die diep leeft, onherleidbaar menselijk en onvermijdelijk actueel is. 

Philippe Delaite
Ereprofessor aan de koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Luik
 

Deze functie vereist het accepteren van cookies.
Bekijk uw cookievoorkeuren.