Werk van de maand – Carmen Defize
Mei 2024
CARMEN DEFIZE
EEN KUNSTENAAR VAN DE MATERIE EN HET ONBEWUSTE
Carmen Defize (Ougrée, 21 februari 1917 – Herstal, 1 maart 2006)
Maagd met Kind (of Tederheid), 1966
Olieverf op doek
Afmetingen zonder lijst: H. 100 x B. 80 cm
A 212/1988; GC.REL.05b.1988.30210
Schenking van de kunstenares
Grand Curtius Museum – Afdeling Religieuze Kunst en Maaslandse Kunst
Carmen Defize
Carmen Defize toont al van jongs af aan een aanleg voor tekenen. Tussen 1934 en 1937 studeert zij aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Luik, waar zij les volgt bij Auguste Mambour en Adrien Dupagne. Na haar opleiding brengt zij haar talenten tot uiting in schilderkunst, tekenkunst en aquarel.
In België en in het buitenland stelt de kunstenares zowel individueel als in groep tentoon, onder meer met de Association pour le Progrès intellectuel et artistique de la Wallonie (A.P.I.A.W., opgericht in 1944) en met de Brusselse internationale artistieke en literaire groep Fantasmagie (actief van 1959 tot 1979).
De figuratieve schilderkunst van haar beginperiode ondergaat een metamorfose en haar artistiek repertoire, dat expressiever wordt, groeit mee met haar experimenten. Haar benadering wordt diepgaand gekenmerkt door een langdurige innerlijke zoektocht.
Haar persoonlijke universum verkent onder meer de geheimen van de geest en het wonderlijke. Verscheidene van haar fantastische landschappen zijn verlaten, andere worden bevolkt door vreemde wezens op het snijpunt van het minerale en het levende. Hieruit ontstaat een mysterieuze en soms zelfs verontrustende sfeer. De collecties van de Schone Kunsten van Luik bewaren enkele getuigen hiervan (fig. 1).
Als men de vergelijking waagt met de horrorsche sciencefictionreeks Stranger Things, schildert zij haar eigen ‘Omgekeerde Wereld’, bevolkt door haar persoonlijke ‘Demogorgons’.
Het hercreëren van de oorspronkelijke toestand, de oorsprong
De reflectie van Carmen Defize wordt gevoed door de geschriften van de evolutietheoreticus Pierre Teilhard de Chardin (1881–1955). Zij interesseert zich voor de evolutie van vormen en voor de oorsprong van de materie, tot zij deze overstijgt door zich te laten leiden door wat zij de “krachten van het onbewuste” noemt.
Overdag vervult zij haar professionele en familiale verplichtingen. Wanneer anderen gaan slapen of reeds dromen, kan zij zich eindelijk aan de kunst wijden. Voor haar is dit een uitlaatklep, waar haar kreten materie worden. Zij bekent dat op die momenten het onderbewuste het overneemt en haar hand stuurt. Zij drukt een angst uit die zowel artistiek als existentieel is, en die zij omschrijft als een “berustende angst”.
De schenking
De kunstenares behandelt het thema van het moederschap in uiteenlopende facetten en technieken, zoals blijkt uit andere werken die nog in familiebezit zijn (fig. 2).
Oorspronkelijk draagt het hier tentoongestelde schilderij de titel Tederheid. Het beeldt op zachte wijze de relatie uit tussen een moeder en haar kind. Deze Maagd met Kind ontleent haar kracht aan een schijnbare eenvoud: de figuren zijn ontdaan van alle overbodige versiering en de materie wordt gebaar.
Met betrekking tot dit haar dierbare werk vertrouwt Carmen Defize toe dat het een groot deel van haar leven samenvat. In 1988 verrijkt de schenking van deze “Maagd der tederheid” een lange traditie van mariale iconografie, waaraan binnen het voormalige Museum voor Religieuze Kunst en Maaslandse Kunst nog een vertegenwoordiger van de 20e eeuw ontbrak. Dit museum is vandaag geïntegreerd in het museale complex van het Grand Curtius.
Door Christelle Schoonbroodt
Grand Curtius Museum
Conservator van de Afdeling Religieuze Kunst en Maaslandse Kunst